Muziek uit Marokko wat is wat?

Marokko is in het verleden vaak een gastland en toevluchtsoord geweest. Slaven van ten zuiden van de Sahara maar ook de moren en joden uit het Andalusische Spanje zochten er een veilig heenkomen. Dat heeft geleid tot een mooie versmeltingen van verschillende muziekstijlen en met de bestaande muziek. Om de muziek uit Marokko te kunnen begrijpen is het goed iets te weten van de muzikale geschiedenis van dit land. De drie grote stijlen binnen de Marokkaanse muziek zijn raï, chaabi en gnawa. In het algemeen worden Berberstammen gezien als de oorspronkelijke bevolking van Marokko, zij kennen hun eigen muzikale tradities met veel handgeklap, eenstemmige zang en ritme instrumenten. In de achtste eeuw veroveren de Arabieren het Midden-oosten en Noord-Afrika en brengen hun eigen (Islamitische) taal en muziek mee. Instrumenten uit deze Marokkaanse volksmuziek vermengen zich met instrumenten uit de traditionele Arabische muziek en er ontstaan populaire mengvormen. Op een vergelijkbare wijze ontwikkelde zich in het zuiden van Spanje de Arabisch-Andalusische muziek in de twaalfde eeuw. Tegenwoordig hoor je ook veel invloeden uit de westerse cultuur terug in de Marokkaanse muziek. Redenen hiervoor zijn; kolonisatie van Marokko door Frankrijk, migratie van Marokkanen naar Europa en invloed van globalisatie door de moderne media als TV en Internet. Zo kun je tegenwoordig in een grote stad als Casablanca een Arabisch-Andalusische-Rock band tegen komen.

Raï muziek

De roots van de Raï muziek liggen in de Maghreb landen van Noord Afrika. Hiermee bedoelen wij de landen Marokko, Algerije en Tunesië. Daar leefden onder andere bedoeïnen stammen die rondtrokken met hun vee. Om muziek te maken gebruikten ze lichte fluiten (nay), handtrommels (bendir) en werd er geklapt in de handen. Als ze zongen werd vaak geopend met de kreet “rai”, wat betekent; “mijn mening” of “ik vind”. Aan het begin van de vorige eeuw vond deze muziek langzamerhand zijn weg naar grote steden als Oran en Ouzjda in het noorden van Algerije en Marokko. De muziek werd al snel populair in uitgaansgelegenheden en werd door de zangers gebruikt als middel om zich te uitten over gevoelens als liefde en misstanden in de maatschappij. De populariteit van de muziek blijft groeien en wordt vanaf de jaren 70 steeds meer beoefend door jongeren. Zij voegen westerse invloeden als elektrische gitaren, synthesizers en drummachines aan de muziek toe waardoor de muziek steviger en meer opzwepend wordt. De zangers noemen zich chebs (=jonge man)of cheba’s (=jonge vrouw) en zingen over politiek, alcohol en verboden liefdes. De optredens maken bij het publiek veel gevoelens los en worden vooral in Algerije door sommige autoriteiten vaak als orde verstorend gezien. Ook in Europa wordt de Raï muziek populairder. In de jaren 80 emigreren veel Marokkaanse en Algerijnse jongeren naar Frankrijk. Vooral in de grote steden is de aanhang groot onder hen en bij tweede generatie nakomelingen van emigranten. Bekende Raï zangers die ook nu in Nederland geliefd zijn, zijn cheb Kaled en cheb Mami.

Chaabi

Chaabi betekent in Noordafrikaans arabisch ‘volk’, chaabi is dan ook echte volksmuziek voor iedereen. Vaak word deze muziek gespeeld op bruiloften en feesten. De ritmes die in deze muziekstijl gebruikt worden zijn zeer aanstekelijk en opzwepend. De nummers kunnen heel lang doorgaan en je kunt er op dansen tot je er bij neervalt. Net als bij de Rai, worden de basis van het ritme gespeeld op bendir en derbouka. Wat ook veel gebruikt wordt is de taridja, een klein vaasachtig handtrommeltje. De melodie word vaak gespeeld op de viool, alleen wordt hij anders bespeeld, hij wordt meestal rechtop op de knie gezet in plaats van onder je kin. Bij Chaabi wordt er ook veel geïmproviseerd net als bij blues, zo kan de viool tussen de zang coupletten door, allerlei variaties maken op de basis melodie.

Gnawa

Het derde grote genre is de Gnawa muziek die zich meer heeft ontwikkeld in het zuiden. In deze muziekstijl horen we weer meer invloeden uit west en midden Afrika, dit in tegenstelling tot het noorden, waar de muziek meer beïnvloed is door het midden-oosten. Gnawa heeft ook een religieuze kant en valt onder de Soefi-stroming binnen de Islam, ze gebruiken de muziek dan ook om dichter bij Allah te komen en ook om mensen in trance te brengen en zodoende te verlossen van hun problemen. Gnawa muzikanten dragen vaak een mooi gekleurd kleed met een ‘baret’ met een kwastje eraan, die rond draait als ze met hun hoofddraaien. Daarnaast hebben ze vaak ook eigen dans bewegingen die ze om en om in de groep uitvoeren. Typerend voor de klank van deze muziek zijn de cracab, een soort metalen kleppers (castagnetten) die een vast ritme patroon spelen. Een andere belangrijk rol heeft de gumbri of sentir, dit instrument zou je de basgitaar van de gnawi kunnen noemen. Vaak heb je in de zang een voorzanger die dan beantwoord word door de andere muzikanten. De zang melodieën lijken meer Afrikaans dan Arabisch. Tussen de coupletten door word er geïmproviseerd op de sentir.

Tekst: Jan Wouter Oostenrijk (JWO)